اقتصاد اطلاعات

نوشته شده توسط: حميد محسني
چکيده :امروزه اطلاعات و فن آوري اطلاعات آنچنان بر جنبه هاي مختلف زندگي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي افراد و اجتماعات تاثير گذاشته است كه نمي توان از آن غفلت نمود. تاثير اطلاعات و فنآوري اطلاعات هم از جهت ايجاد فرصتهاي طلايي جديد و هم از نظر چالشهاي سازماني قابل مطالعه است . بدون شك جهاني شدن اقتصاد ، دسترسي به آن جوامع صنعتي و پيشرفته را به جامعه اطلاعاتي و اقتصادي آنها را از اقتصاد صنعتي به اقتصاد مبتني بر خدمات اطلاعاتي و دانش تبديل كرده است . فرآيند توليد و مديريت شركتهاي و سازمانها به شدت متحول شده اند و سازمانها و شركتهاي مجازي به وجود آمده اند .






کليد واژه ها :اقتصاد؛ اطلاعات؛ اقتصاد اطلاعات

متن مقاله :

امروزه اطلاعات و فن آوري اطلاعات آنچنان بر جنبه هاي مختلف زندگي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي افراد و اجتماعات تاثير گذاشته است كه نمي توان از آن غفلت نمود. تاثير اطلاعات و فنآوري اطلاعات هم از جهت ايجاد فرصتهاي طلايي جديد و هم از نظر چالشهاي سازماني قابل مطالعه است . بدون شك جهاني شدن اقتصاد ، دسترسي به آن جوامع صنعتي و پيشرفته را به جامعه اطلاعاتي و اقتصادي آنها را از اقتصاد صنعتي به اقتصاد مبتني بر خدمات اطلاعاتي و دانش تبديل كرده است . فرآيند توليد و مديريت شركتهاي و سازمانها به شدت متحول شده اند و سازمانها و شركتهاي مجازي به وجود آمده اند . فن آوري اطلاعات بسياري از محدوديتهاي زماني و جغرافيايي را از بين بده است و افراد و سازمانها بدون توجه به مرزهاي جغرافيايي مي توانند با هم ارتباط برقرار كنند و به مبادله اطلاعات بپردازند. سيستمهاي اطلاعاتي ، ارتباط دوربرد و شبكه ها تحولات و دگرگونيهاي اساسي در توليد كالا و خدمات ، بازرگاني، بازريابي، فروش ، تبليغ و مديريت دسترسي به اطلاعات به وجود آورده اند. انقلاب اطلاعات كه از قرن بيستم شروع شده است ، تغييرات شگرفي را در نيروي كار به وجود آورده است و نيز حرفه ها و خدمات جديدي ظهور كرده اند كه به توليد ، توزيع يا كار با دانش و اطلاعات وابسته اند ، به طوري كه بيش از 60 درصد توليد ناخالص ملي و حدود 55 درصد نيريو كارگري آمريكا به اطلاعات و دانش وابسته است (صفحه 3 همين كتاب(

در تعريف اقتصاد به عنوان يك علم توافق نظر كلي وجود ندارد. عده اي آن را مطالعه و بررسي توليد ، توزيع، و مصرف ثروت در يك جامعه انساني دانسته اند و گروهي ديگر آن را علم استفاده از منابع كمياب به منظور نيل به هدف رفاه اجتماعي براي جامعه بشري. در مورد اينكه اقتصاد به عنوان يك علم مطرح است يا هنر نيز بين صاحبنظران اختلاف وجود دارد . عده اي معتقدند هنگامي كه عملكردهاي اقتصادي با استفاده از رياضيات توجيه گردند. اقتصاد به عنوان يك علم مطرح است و بعضي ديگر معتقدند زماني كه از فلسفه و منطق براي توجيه مسايل اقتصادي استفاده كنند، اقتصاد به عنوان يك هنر مطرح خواهد بود. هر تعريفي را براي اقتصاد بپذيريم، مباحث اقتصادي مربوط به هر كالا يا خدمات به طور عمده شامل سرمابه گذاري، توليد، قيمت گذاري، بازاريابي، تبليغ، توزيع وفروش مصرف درآمد، شركتها، اشتغال و ساير مواردي است كه معمولاً در متون اقتصادي مطرح مي گردند. بر اين اساس اقتصاد اطلاعات مطالعه و بررسي توليد ، توزيع، بازاريابي ، قيمت گذاري، فروش، مصرف و كليه درآمدهايي است كه به طور مستقيم يا غير مستقيم از طريق توليد ، انتشار، فروش ، ذخيره ، پردازش، و دسترسي به اطلاعات حاصل مي شود. اطلاعات و دسترسي به آن چنان ارزش و اهميتي داردكه يكي از اركان اساسي توسعه و محور تصميم گيري در تمامي سطوح سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي است و به همين دليل هر سال سرمايه هاي هنگفتي براي تحقيق، توليد، انتشار، فراهم آوري، سازماندهي، ذخيره، بازيابي، اشاعه و دسترسي به آن صرف يم گردد و به عنوان كالايي با ارزش خريد و فروش مي گردد و بسياري از خدمات و صنايع پيچيده براي ذخيره، پردازش، انتقال و دسترسي به آن به وجو آمده اند و بسياري از كشروهاي پيشرفته بريا جذب اين بازار برنامه ريزي دقيق و سرمياه گذاري هنگفتي را انجام داده اند. اينترنت كه پديده اي جديد در فن آوري اطلاعات مي باشد،‌بر اساس بررسي دانشگاه تگزاس، حدود 300 ميليارد دلار درآمد در سال 1998 براي آمريكائيان داشته است . در حالي كه اقتصاد جهاني سالانه به طور متوسط 8/3 درصد و در آمريكا 8/2 درصد رشد دارد ، اقتصاد اينترنت به تنهايي در آمريكا به طور متوسط 5/174 درصد از سال 1995 تا 1998 رشد داشته است و در اين مدت كوتاه از صنايع قديمي و قدرتمندي جون انرژي (223 ميليارد دلار درآمد سالانه)، اتومبيل (350 ميليارد دلار) و ارتباطاطت راه دور (270 ميليارد دلار) در آمريكا پيشي گرفته است . در حالي كه كشور آرژانتين از لحاظ درآمد ناخالص ملي در رتبه نوزدم در جهان مي باشد، درآمد حاصل از اينترنت در آمريكاه به تنهايي بيشتر از درآمد ناخالص ملي كشور آرژانتين مي باشد . اطلاعات، فنآوريهاي اطلاعات و ارتباطات به گونه اي توسعه و اهميت يافتند كه اين عصر را عصر اطلاعات، ارتباطات و رايانه خوانده اند و خدمات و مشاغل زيادي را به خود جذب كرده است . براي مثال : بر اساس مطالعه و پيش بيني دانشگاه تگزاس تا سال 1998 تنها در بخش فن آوري اينترنت000/200/1 نفر شاغل بوده اند كه عمدتاً شغلهاي جديدي هستند . در انتشار و توزيع يك كتاب افرادي چون نويسنده،‌مترجم، ناشر، ويراستار، حروفچين، نمونه خوان، صفحه آرا، گرافيست ، ليتوگراف، چاپچي، صحاف، مراكز پخش ، كارگزاران و كتابفروشيها به طور مستقيم در ارتباطند. همچنين صنايع زيادي چون كاغذ ، چاپ، سخت افزارها و نرم افزارهاي رايانه اي نيز مستقيم و يا غير مستقيم به آن مربوط مي شوند . همچنين حرفه ها و مشاغل جديد ديگري چون فروشگاههاي الكترونيكي كتاب (مانند آمازون) ، توليد كنندگان و توزيع كننگان كتابهاي الكترونيكي نيز جزئي از اقتصاد كتاب محسوب مي شوند كه خود بخشي از اقتصاد اطلاعات مي باشد . كشور آلمان در سال 1996، صرفنظر از ساير منابع اطلاعاتي ، تعداد 71515 عنوان كتاب چاپ اول منتشر شده است . اين بدان معني است كه نوسيندگان ، ناشران، و مشاغل و خدامت زيايدي در اين كشور به فعاليت مشغول بوده اند، به طوريكه تنها ارزش پشت جلد كتابها 9 ميليارد دلار يا معادل 900 ميليارد تومان ميباشد. آمار منتشر شده از سوي انجمن ناشران آمريكا حاكي از فروش 000/300/033/23 دلار كتاب در سال 1998 مي باشد . بر اساس آمار منتشر شده سال 1998 شركت ميكروسافت، كه تنها به توليد نرم افزار هاي رايانه اي مي پردازد، 25183 نفر را به طور تمام در اختيار داشته است و در آمد خالص اين شركت در همان سال 000/000/360/11 دلار بوده است كه نسبت به سال پيش 54 درصد رشد داشته است. سفارش و تهيه ، سازماندهي ، حفاضت ، نگهداري، ذخيره ، پردازش و اشاعه اطلاعات، موجب تاسيس نهادها و شركتهايي چون كتابخانه، مراكز اطلاعات و اطلاع رساني ، بانكهاي اطلاعاتي، شركتهاي توليد انواع نرم افزار و سخت افزار و خدمات رايانه اي و بسياري ديگر از اين قبيل شده است . شبكه هاي اطلاعاتي عظيمي چون اينترنت به شدت در حلا دگرگون ساختن ارتباطات فرهنگي، اجتماعي ، اقتصادي و … است و ارزش و اهميت اطلاعات و دسترسي به آن را دو چندان نموده است. مشاغل و خدمات جديدي را به وجود آورده و مرزهاي مكاني و زماني را در دسترسي به اطلاعات از بين برده است . كشورهاي پيشرفته با استفاده از فن آوري سنجش از راه دور و ماهواره اي به بسياري از اطلاعات اقتصادي و نظامي ساير كشروها دسترسي دارند و با استفاده از اين اطلاعات ، كه بسيار گران قيمت نيز هستند، روابط اقتصادي و نظامي خود را با ديگر كشورها تنظيم مي كنند.
با استفاده وسيع از فن آوريهاي جديد، اطلاعات به عنوان مواد خام به شكلهاي مختلف مورد داد و ستد قرار مي گيرد. مي توانيد دوره و شماره اي خاص از يك مجله را تصور كنيد كه گاهي به صورت چاپي و زماني به شكلهاي مختلف الكترونيكي (بر روي صفحه ارزان، صفحه فشرده يا سي.دي، دي.وي.دي. و اينترنت) مورد معامله قرار گيدر. مراكز چكيده نويسي و توليد پايگاههاي اطلاعاتي مقالات همين مجله را به صورت ديگري بسته بندي و به مشتريان خود عرضه مي نمايند . ميزبانها اطلاعات آن را به صورت پيوسته و از طريق شبكه هاي رايانه اي در اختيار كاربران خود قرار مي دهند. و به ازاي هر بار بازيابي مقاله اي خاص هزينه اي دريافت مي نمايند. هزينه دريافت اين خدمات ممكن است بر ساسا ميزان ركورد بازيابي شده ، زمان اتصال و يا حتي سرعت انتقال اطلاعات باشد . متن كامل مقالات مجله مزبور زماني ديگر توسط مراكز خدمات تحويل مدرك بارها فروخته مي شود . با توجه به پيشرفتهاي اخير در توليد ، دخيره، بازيابي و انتقال اطلاعات ، بسياري از ناشران و مراكز خدمات تحويل مدرك نوعي ديگر از تجرات اطلاعات مربوط به همان مجله را رونق داده اند. تمامي خدمات مربوط به اشتراك، سفارش، دريافت، مسايل مالي و .. يك مجله از طريق اينترنت نيز صورت مي پذيرد و كاربر مي توان بهصورتهاي مختلف اطلاعات يك مجله را از طريق اينترنت و از كانالها و شركتهاي متفاوت دريافت نمايد: اطلاعاتي چون فهرست مندرجات، چكيده مقالات، خدمات آگاهي رساني جاري، اشاعه اطلاعات گزيده، دريافت متن كامل مجله ، دريافت متن كامل يك مقاله خاص و غيره. هر كدام از اين خدمات داراي نرخها و سيستمهاي قيمت گذاري جداگانه اي هستند.
به اين ترتيب نه تنها اطلاعات را به عنوان يكي از عوامل توليد در كنار عواملي جون كار، زمين و سرمايه قرار مي دهند كه در تمامي عرصه هاي فرهنگي ، اجتماعي ، اقتصادي و سياسي به عنوان عنصري اساسي و تاثير گذار رخ مي نمايد، بلكه خود موجب رونق صنايع اطلاعاتي، ارتباطي و ساير صنايع مرتبط با اطلاعات نيز شده است: به طوري كه بدون حضور اطلاعات بسياري از اين صنايع ارزش وجود خود را از دست خواهند داد.
به طور خلاصه، براي توليد، تهيه، سزاماندهي، ذخيره ، پردازش و دستري به اطلاعات فعاليتها ، خدمات و مشاغل زيادي به طور مستقيم يا غير مستقيم در ارتباطند كه بخشي از اقتصاد اطلاعات محسوب مي شوند. بريا مثال آن دسته از رايانه، سخت افزارها، نرم افزارها و مشاغلي كه بريا توليد و توزيع كتاب به كار رفته مي شوند، جزيي از اقتصاد اطلاعات محسوب مي شوند.
عليرغم آنكه اقتصاد اطلاعات در كشروهاي صنعتي و پيشرفته به خوبي از اهميت برخوردار است و اين كشورها برنامه ريزيهاي وسيعي را براي كسب درآمد از اين رهگذر شروع كرده اند، ولي در كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه از جمله ايران اهميت آن به خوبي درك نشده است و يا هنوز زير ساختتهاي لازم براي توسعه اين بخش از اقتصاد وجود ندارد . در اينجا سعي مي شود در بخشهاي مختلف به طور مختصر به چشم اندازهاي اقتصادي اطلاعات اشاده گردد.

فن آوري اطلاعات

تكنولوژي اطلاع رساني / اطلاعاتي مجموعه ابزارها، ماشينها، دانش فني، روشها و مهارتهاي استفاده از آنها در توليد ، داد و گرفت ، پردازش، انباشت، بازيافت، جابه جايي، انتقال و مصرف اطلاعات است، از ساده ترين تا پيچيده ترين، و از ولتيترين تا پيشرفته ترين مراحل اطلاعاتي. با اين تعريف تمامي سخت افزارها مانند رايانه و لوازم جانبي آن و همچنين ابزارهاي ارتباط دوربرد، شبكه هاي اطلاع رساني، اينترنت، و نيز بسيار از نرم افزايها ديگر كه براي ذخيره، پردازش ، آماده سازي، بازيابي و مصرف اطلاعات به كار مي روند در اين رده قرار مي گيرند. همانگونه كه قبلاً نيز اشاره شد اين بخش از صنعت اطلاعات به سرعت در حال گسترش و دگرگوني است و ميليادها دلار درآند هر ساله عايد شركتهايي مي شود كه در اين بخش فعاليت دارند . هر چند توليد سخت افزايهاي اطلاع رساني در ايران به كندي در حال پيشرفت استو در مقايسه با كشورهاي پيشرفته فاصله زيادي را شاهد هستيم، ولي مديريت سخت افزار توليد نرم افزار بخشي از فن آوري اطلاعات است كه با برنامه ريزي دقيق مي توان از طريق آن درآمدهاي زيادي را نصيب شركتها و كشور كرد . توليد وفروش اين نرم افزارها مي توان در سطح ملي و بين المللي باشد. در سطح ملي نرم افزارهاي خوب موجب استفاده بهنيه از سخت افزارهاي موجود براي دسترسي به اهداف سازماني و فردي نيز مي گردد، كه بريا آن هزينه هاي زيادي صرف شده است . براي مثال : توليد يك نرم افزار ذخير و بازيابي اطلاعات براي كتابخانه ها موجب صرفه جويي در هزينه، سرعت دسترسي به اطلاعات ، افزايش كيفي دسترسي به اطلاعات ، صرفه جويي در نيروي انساني، مديريت مناسبتر بر مجموعه و بسياري از مزاياي ديگر مي شود . كافي است بار ديگر اشاره كنيم كه در آمد خالص شركت مايكروسافت كه فقط به توليد نرم افزار مي پردازد در سال 1998 معادل 000/000/360/11 دلار بود ه است و نسبت به سال قبل 54 درصد رشد داشته است. و يا انترنت در سال 1998، 000/000/000/300 دلار درآمد براي آمريكاييان داشته است و از سال 1995 دشدي معادل 5/174 درصد داشته است.

اشتغال

هر چند رشد صنعت اطلاعات موجب كاهش نياز به نيروي انساني در بسياري از بخشهاي توليد و خدماتي شده است ، ولي خود موجب ايجاد بسيار از شغلهاي جديد نيز شده است . براي مثال در اواخر دهه 1980 در كشور آفريقاي جنوبي در بخش اطلاع رساني 000/000/2 نفر شاغل بودند . و يا در سال 1998 در ايالات متحده آمريكا 000/200/1 نفر فقط در بخش اينترنت شاغل بودند. اگر در نظر بگيريم به طور متوسط حداقل دو نفر ( با توجه به تيراژ در ايران ) به طور مستقيم و غير مستقيم براي توليد ، توزيع و مصرف يك كتاب درگير باشند، افزايش عناوين و تيراژ كتاب و ساير منابع اطلاعاتي مي تواند در ايجاد شغل جديد بسيار موثر بشاد . بنابراين رشد توليد كتاب و ساير منابع اطلاعاتي نه تنها فعاليت فرهنگي و علمي است كه موجب ارتقاي سطح آگاهي و دانش مردم و كاهش بزهكاريهاي اجتماعي مي شود ، بلكه فعاليتي اقتصادي نيز محسوب مي شود . صنايع كاغذ سازي: فن آوري اطلاعات : تاليف و ترجمه ، حروفچيني ، نمونه خواني، ويراستاري ادبي و علمي، صفحه آرايي، فيلم و زينك، صحافي، چاپ، ناشران، كتابفروشي، توزيع عمده كتاب و سيار منابع اطلاعاتي چاپي و الكترونيكي : كتابخانه ها: توليد ، اطلاعات و اطلاع رساني است و جزئي از اقتصاد اطلاعات مي توانند محسوب شوند.

توليد توزيع و فروش اطلاعات

اطلاعات منبع اصلي تصميم گيري است و آنچنان اهميتي استراتژيك دارد كه آن را قدرت مي دانند. تصميم گيري درست و به موقع و برنامه ريزي كوتاه مدت و بلند مدت در مسائل اقتصادي، سياسي، فرهنگي، اجتماعي و ساير موارد مربوط به يك سازمان، شركت ، و يا در سطح ملي و بين المللي به اطلاعات مناسب و درست بستگي دارد و عدم دسترسي به آن خسارتهاي اقتصادي و مالي فروان و در بعضي مواقع جبران ناپذيري با به جاب خواهد گذاشت. توليد و انتشار اطلاعات علمي – فني ، اقتصادي، آماري و يا ساير اطلاعات مورد نياز و دسترسي به آن جزئي جدايي ناپذير از حيات اقتصادي يك كشور مي باشد. به طوري كه شركتهاي موفق وبين المللي براي رقابت در بازار و توليد محصول جديد و يا بهنيه سازي آن ميلياردها دلار صرف تحقيق و پژوهش مي نمايند. براي مثال صنايع داروسازي در آلمان سالانه بيش از 000/000/000/50 دلار براي تحقيق و پژوهش هزينه مي كنند . اطلاعات نوعي مواد خام است كه در كالاهاي ساخته شده موجود بوده و توليد كالا به وجود آن بستگي دارد. كالاهاي ساخته شده از بسياري جهات اطلاعات منجمد محسوب مي شوند. در جهان امروز با توجه به حجم اطلاعات منتشر شده ، بدون سازماندهي و پردازش اطلاعهات دسترسي به بسياري از اطلاعات عملاً ناممكن است. به همين دليل سازماندهي، ذخيره، پردازش و توليد پايگاههاي اطلاعاتي و اشاعه آن بين متقاضيان اطلاعات، حرفه ها و مشاغل زيادي را به خود اختصاص داده است و از اين راه بسياري از سازمانها و شركتهاي انتفاعي و غير انتفاعي درآمدهاي هنگفتي را نصيب خود مي سازند. براي مثال كتابخانه ملي بريتانيا در سال 1998 روزانه بيش از 14000 مقاله به افراد متقاضي در سراسر دنيا ارسال كده است و از را ه درآمد سرشاري را نصيب خود كرده است . اين خدمات بخشي از فروش ساليانه كتابخانه ملي بريتانيا است و شامل فروش نرم افزار، پيگاههاي اطلاعاتي، خدمات مرجع و ساير خدمات جنبي ديگر نمي شود . نكته بسيار قابل تامل در فروش اطلاعات، در مقايسه باساير كالاها، اين است كه يك قلم از اطلاعات پس از يك بار فروش مجدداً نيز قابل فروش است . براي مثال يك مقاله ممكن است دهها بار فروخته شود چكيده آن به صورتي ديگر به فروش برسد در قالب فهرست مندرجات، خدمات آكاهي رساني جاري و اشاعه گزينشي اطلاعات به فروش برسد؛ و … به كارگيري رايانه و شبكه هاي اطلاع رساني به خصوص اينترنت توليد ، سازماندهي و دسترسي به اطلاعات را متحول نموده است و مشاغل و شركتهاي جديدي را درگير نموده است . ناشران، مراكز خدمات تحويل مدرك و ميزبانان پايگاههاي اطلاعاتي از اين طريق به توليد ، بازريابي، فرورش و انتقال پاره هاي مختلف اطلاعاتي به مشتريان خود مي پردازند و افراد متقاضي اطلاعات حتي در منازل خود نيز مي توانند به اطلاعات مورد نياز دستري پيدا كنند. آنها براي هر جزء از اطلاعات و خدماتي كه ارائه مي نمايند هزينه دريافت مي كنند و مشتريان نيز با توجه به كيفيت و سرعت دسترسي به اطلاعات موجود در اين سيستمها به صورت روزانه و در بعضي مواقع حتي دقيقه اي روزآمد مي شوند و بدين ترتيب جاذبه هاي فراواني براي دسترسي به بسياري از اطلاعات به وجود آورده اند. با توجه به حجم زياد اطلاعات، واحد اطلاعات از يك كتاب ، مجله و به طور كلي از يك واحد كلي تر به جزئي از يك كتباب ، مجله و حتي قسمتي از يك مقاله و واحدي جزئي تر تبديل شده است و پايگاههاي اطلاعاتي زيادي بر اين اساس توليد و به بازار عرضه شده است . بسياري از محققان و جويندگان اطلاعات به جاي مراجعه به قفسه هاي كتابخانه و يا ساير واحدهاي نگهداري اطلاعات ابتدا به اين پايگاهها مراجعه و پس از انتخاب اوليه در اين پايگاهها بريا تهيه متن كامل مطلب مورد نياز به كتابخانه يا سيار واحدهاي نگهداري اطلاعات مراجعه مي كنند. بعضي از اين پايگاههاي اطلاعاتي استفاده كننده را مستقيماً به سايتي كه مقاله در آنجا موجود است متصل مي كنند و وي مي توان مطلب مورد نظر خود را مطالعه ، نسخه برداري و يا سفارش نمايد. بسته بندي مجدد و توليد اطلاعات سفارشي و ارائه سريع آن به متقاضيان، فعاليت ديگري است كه در حال توسعه است . توليد و توزيع اطلاعات به صورت الكترونيكي به خصوص از طريق اينترنت و نيز ارتباط مستقيم محققان با يكديگر و مبادله مستقيم و سريع اطلاعات و همچنين تشكيل گروههاي مباحثه و گروههاي خبري وساير روشهاي دسترسي به اطلاعات ، رفتار هاي اطلاع يابي محققان و دانشمندان را به شدت تحت تاثير قرار داده است . و ناشران را به چاش فراخوانده است. بسياري از شركتها و سازمانها معاملات تجاري، خريد و فروش و حتي پرداختهاي مالي مربوطه را از طريق اين نظامها و شبكه هاي اطلاع رساني انجام مي دهند . تجارت الكترونيكي چشم انداز جديدي است كه بسياري از شركتهاي معتبر را به سوي خود جلب نموده است.
به طور خلاصه در عصري كه آن را با نامهاي گوناگون عصر اطلاعات ، عصر كامپيوتر، عصر ارتباطات و عصر ماهواره مي نامند، يك يز به عنوان نقطه اشتراك تمامي اين نامگذاريها وجود دارد و آن اين است كه قطعات اطلاعات در پيكره اين ابزارها مبادله مي گردد. بدون حضور اطلاعات اين ابزارها ارزش وجود خود را از دست خواهند داد . توليد و دسترسي به موقع به اطلاعات سياسي، اقتصادي ، علمي – فني و ساير اطلاعات مورد نياز موجب تصميم گيري خردمندانه است و قدرت محسوب مي شود به همين دليل سرمايه هاي هنگفتي براي توليد، ذخيره، پردازش و دسترسي به اطلاعات صرف مي گردد و صنايع اطلاعاتي و اقتصاد اطلاعات با نرخ رشدي شگفت آور در حال دگرگون كردن موازنه هاي اقتصادي است . صنايع پيچيده و ظريف بيش از پيش به اطلاعات و فن آوري اطلاعات وابسه است. اطلاعات نوعي مواد خام است كه در كالاهاي ساخته شده موجود بوده و توليد كالا به وجود آن بستگي دارد . كالاهاي ساخته شده از بسياري جهات اطلاعات منجمد محسوب مي شوند.

حميد محسني
عضو هيات علمي مركز اطلاعات و مدارك علمي وزارت كشاوري


_________________
تلاشي مضاعف براي سر بلندي IT
آب را هم با فلسفه باید نوشید؟؟!!

    
در این مقاله هدف طرح مفاهیم كلیدی و راهبردی فناوری اطلاعات می باشد كه درك دقیق و عمیق از آن سبب پیشبرد این صنعت در كشور است؛ این مفاهیم به هفت قسمت اصلی تقسیم شده كه آن ها را در زیر برمی شمریم.
۱) برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیك، همیشه وابسته به گسترش برنامه های سیستم های كامپیوتری بوده است.
۲) بخش های مختلف IT باید به جای سیستم های كامپیوتری بر روی خدماتی كه به كاربران درون سازمانی و مشتریان ارایه می دهند، تمركز كنند.
تغییر نگرش از محصول گرایی به سمت خدمت گرایی، وسیله و هدف را هم زمان تحت تاثیر قرار داده است.
دو تعریف فوق با هدف تغییر طرز تفكر و نگرش بیان شده است. در اصل هر محصولی، یا كالاست یا خدمت، یا جهت مصرف است یا به منظور سرمایه گذاری، یا فیزیكی یا غیرفیزیكی، همچنین اگر قرار است در كسب و كار موفقیتی حاصل شود، باید نگرش ما در مورد محصول در ذهن ما تغییر كند و به هر محصول به چشم یك خدمت نگاه كنیم. این امر در بازاریابی سنتی به طور كامل به كارگیری می شود. در دانش جدید IT نیز بدون این نگرش امكان پیشرفت بسیار دور از ذهن می نماید.
۳) نتیجتاً در دانش IT، سیستم كامپیوتری به یك پله برای عرضه یك خدمت تبدیل شده است.
با در نظر گرفتن IT به عنوان یك خدمت، هر سیستم كامپیوتری در متن و زمینه این دانش قرار می گیرد.
افزون بر این هم كاربران و هم مشتریانی كه از خدمت ارایه شده بهره برده اند، چه درون سازمان و چه خارج از سازمان باشند، در متن IT قرار دارند. به همین ترتیب رضایت مندی مشتری، كیفیت خدمت وارد این متن خواهند شد.
تمركز بر چرخه حیات توسعه سیستم و ساختار مدیریت، منجر به پدید آمدن محیط های توسعه و تولید نامناسب خواهد شد.
تغییر نگرش و رویكرد مورد بحث شامل مراحل زیر می شود:
▪ حركت از گسترش سیستم ها به سمت گسترش خدمات.
▪ حركت از طراحی نرم افزار به طراحی خدمات.
▪ بالا بردن سطح خدمات به جای نگه داری نرم افزارها.
▪ كنترل و نظارت پایدار بر كیفیت خدمات به جای كنترل و آزمون كیفیت نرم افزار.
۴) تغییر نگرش از محصول گرایی به خدمت گرایی باید بر سیاست ها و برنامه ریزی شركت اثر مستقیم داشته باشد.
باید با توجه به نوآوری و طراحی خدمات جدید، از استراتژی توجه به سخت افزارها و نرم افزارها و منافع آن ها و مدیریت ساختار سیستم ها در IT به سمت استراتژی خدمات حركت كنیم. این تغییر نگرش توجه بیشتری به استفاده كنندگان از خدمات و تاكید كمتر بر فناوری دارد.
تجزیه و تحلیل «از پایین به بالا» نگاه عمیق تری بر توزیع خدمات به جای سبد اجرایی دارد. این نگاه بیشتر درگیر كیفیت خدمات مذكور و دورنمای انتظارات مشتریان و شكاف در خدمات خواهد بود.
تجزیه و تحلیل «از بالا به پایین» هنوز هم بر مزیت های رقابتی متمركز است و از ابزارهای موقعیتی، مانند زنجیره ارزش كه برای استفاده در خدمات تنظیم شده است، استفاده می كند، اما همچنان به این موضوع توجه دارد كه IT چگونه می تواند هر خدماتی مرتبط با كسب و كار را پشتیبانی كند.
تجزیه و تحلیل «از درون به بیرون» به فرصت های تكنولوژیكی برای ارایه خدمات جدید توجه دارد. مدل ICDT در این جا به احتمال زیاد مفید خواهد بود.
همچنین باید به اقسام خدماتی كه ممكن است به عنوان بخشی از استراتژی شناسایی شوند، توجه كرد.
این نتایج، میان فرآیندهای كسب و كار كه از خدمات و محصولات بازرگانی- تجاری پشتیبانی می كنند از یك سو و خدمات IT از سوی دیگر توازن برقرار خواهند كرد. خدمات IT به خدمات كسب و كار مرتبط خواهند شد و در نتیجه مسیرهای بسیار زیادی به وجود خواهد آمد. به بیان دقیق تر، استراتژی، فعالیت های مورد نیاز برای ارایه خدمات و توزیع آن ها را مشخص می كند.
۵) استراتژی خدمات IT باید موارد زیر را شناسایی و بیان كند:
▪ چه خدماتی ارایه می كنیم؟
▪ این خدمات را به چه كسانی عرضه می كنیم؟
▪ این خدمات به چه صورت با خدمات كسب و كار به مشتریان مرتبط است؟
▪ چگونه این خدمات را عرضه می كنیم؟
▪ افراد، ابزار هماهنگی، دیگر ابزار و منابع مورد نیازمان كدام هستند؟
▪ چگونه می توان یك استراتژی خدمات IT را گسترش داد؟
۶) برنامه ریزی سناریو:
برنامه ریزی سناریو روشی است برای آموختن چیزهایی درباره آینده، به وسیله شناسایی ماهیت مهم ترین و نامطمئن ترین نیروهای تاثیرگذار بر آینده و اثرات آن ها. این برنامه ریزی فرآیندی است كه تبادل دانش و اطلاعات را از یك سو و افزایش درك متقابل و عمیق از پدیده های مهم و تاثیرگذار بر آینده كسب و كار شما را از سوی دیگر پرورش می دهد.
هدف، پدید آوردن شماری از سناریوهای واگرا براساس پیش بینی عوامل به شدت تاثیرگذار و نامطمئن است.
سناریوها نه برای پیش بینی آینده كه برای پرسش از مفروضات ثابت، برنامه ریزی می شوند.
خلق سناریوهای واگرا؛ یعنی شناختن مجموعه ای از احتمالات كه ممكن است در محیط ها و موقعیت های متفاوت آینده رخ دهند.
۷) روشی برای برنامه ریزی سناریو:
الف) موضوعاتی كه باید بر روی آن ها تمركز كرد و تصمیمات مربوط به آن ها را شناسایی كنید.
ب) نیروهای موثر و مستعد اصلی را شناسایی كنید. این نیروها عبارتند از:
▪ اجتماعی
▪ اقتصادی
▪ سیاسی
▪ تكنولوژیكی
ج) نیروها و عوامل مستعد را براساس درجه اهمیت و خطرپذیری آن ها رتبه بندی كنید.
د) بین دو موردی كه بیشترین درجه اهمیت را دارند، ماتریسی تشكیل دهید.
و) به سناریوها، جزییات و اطلاعات بیشتر اضافه كنید.
هـ) مفاهیم را مورد توجه قرار دهید.
یك سناریوی خوب باید، موجه و خوش ظاهر، غافل گیر كننده و تحسین برانگیز باشد و نویسنده یا سازنده این سناریو بتواند به طور كامل نسبت به آن احساس مالكیت كند و آن را به كار اندازد. به قول پیتر شوارتز دارای «هنر نگرش ممتد» باشد.
ی) اقسام مدیریت را تعریف كنید.
▪ اقسام كارگزینی.
▪ تكنولوژی های لازم برای ارایه فعالیت ها
دیگر مواردی كه باید مورد توجه قرار گیرند، از این قرارند:
▪ زیر ساخت های وسیع كسب و كار IT كدام اند و استراتژی خدمات چگونه این امر را پوشش می دهد.
▪ IT به عنون ارایه كننده خدمات كاربردی داخلی چه نقشی به عهده دارد.
▪ ارتباطات با Method timeboxing RAD DSDM Dynamic systems Development


_________________
آگه 50000 نفر هم به یک چیز اشتباه اعتقاد داشته باشن , اون چیز هنوز هم اشتباه است !

محمـــــــــــــــــــــدرضا . اگر گه گاهی سراغتون افتاد , خوشحال میشم : http://360.yahoo.com/molla652003

سوابق کاریه من :

معاد
روزی یک حدیث
ACM_sharif
طراحی الگوریتم
در اعماق بی کران
Art Of Programming
عکس های بچه ها
نماز
معرفی سایت های مفید
شعر های دوران مهدکودک
موفقیت
موسیقی

_________________
آگه 50000 نفر هم به یک چیز اشتباه اعتقاد داشته باشن , اون چیز هنوز هم اشتباه است !

محمـــــــــــــــــــــدرضا . اگر گه گاهی سراغتون افتاد , خوشحال میشم : http://360.yahoo.com/molla652003

سوابق کاریه من :

معاد
روزی یک حدیث
ACM_sharif
طراحی الگوریتم
در اعماق بی کران
Art Of Programming
عکس های بچه ها
نماز
معرفی سایت های مفید
شعر های دوران مهدکودک
موفقیت
موسیقی

ملل عقب مانده در جهان امروز آنهایی هستند که بسیار دیر به مرحله انقلاب صنعتی خود گام نهادند ، در آینده نزدیک ملل عقب مانده آنهایی خواهند بود که دیر به مرحله انقلاب اطلاعاتی وارد می شوند.
● تعریفی از فناوری اطلاعات (IT)
▪ اطلاعات (Information)
مطالبی است که از داده های خامی استخراج شود ؛ بعبارتی اطلاعات همان فرم قابل استفاده از داده‌ها است که از راه‌های خاصی پس از پردازش بدست می‌‌آید. به عبارت دیگر اطلاعات داده ایست که توضیح و تفسیر شده باشد مثلاً، با داشتن تاریخ تولد فردی بعنوان داده، می توان به اطلاعاتی چون تاریخ تولد و یا تفاوت سنی وی با خودمان پی بریم .
▪ فن آوری (Technology)
ترکیبی از مهارت‌ها ، دانش‌ها؛ توانایی‌ها ، مواد ،ماشین‌ها و ابزارها است که انسان از آن برای تبدیل و یا تغییر مواد خام به اجناس ارزشمند یا خدمات استفاده می‌کند.
▪ فن آوری اطلاعات (Information Technology ( IT
تکنولوژی است که برای ذخیره ، بازیابی ،انتقال و پردازش اطلاعات استفاده می‌شود. امروزه سازمانها و موسسات از تکنولوژی اطلاعات استفاده می‌کنند تا با بهره گیری از ذخیره ، بازیابی ،انتقال و پردا زش اطلاعات مدیریت نوین را در مجموعه خود اعمال کنند.
▪ یک مثال ساده از تکنولوژی ای تی
فرض کنیم در یکی از دفاتر خبرگزاری در منطقه ای ، با بهره گیری از فن آوری اطلاعات روش نوینی را در عرصه خبر ارایه می دهند، بدین معنی که در دفتر چندین سیستم رایانه وجود دارد که با بهره گیری از شبکه داخلی با هم در ارتباط اند و هر یک به منظور تایپ ، ویرایش و ارسا ل خبر مجهز به نرم افزارهایی هستند. این مرکز مجهز به زیر ساختارهای فن آوری اطلاعات و ارتباطات است .
به کلیه فن و اقداماتی که به کمک این مجموعه می آید تا تولید و انتشار خبر را انجام دهند ؛ در اصطلاح مهندسی ، فن آوری اطلاعات می گویند.
به بیانی دیگر علاوه بر تجهیزات شبکه داخلی و امکانات اینترنتی که این دفتر را به مرکز تهران متصل و امکان مخابره و یا دریافت اخبار را فراهم می سازد کلیه تجهیزات مخابراتی ، دوربین های دیجیتالی و امکانات سخت افزاری و نرم افزاری دیگز نیز شامل زیرساختارهای این فن آوری می شوند.
یعنی کلیه عوامل و خدماتی که در انتقال اطلاعات در شبکه محلی و جهانی ، ذخیره اطلاعا ت بعنوان سابقه خبر ، بازیابی اطلاعات (باز خوانی خبر) و پردازش اطلاعات کمک می نمایند جز زیرساختار فن آوری هستند.
به دانش بهره گیری از این زیرساختارها فن آوری اطلاعات و ارتباطات گویند البته مثالی که ذکر شد هرگز تمام ابعاد خصوصیا ت و ویژگیهای فن آوری اطلاعات را در بر نخواهد گرفت ، تنها تعریف ساده از یک اصطلاح فنی ، پیچیده وبحث برانگیز در مثالی نمادین ارایه شد .
● مفهم فن آوری اطلاعات و ارتباطات
همان مفاهیم فن آوری اطلاعات را شامل می گردد و چهار عنصر ۱- ذخیره اطلاعات ۲- بازیابی اطلاعات ۳- پردازش اطلاعات ۴- انتقال اطلاعات را به همراه دارد اما در این فن آوری اطلاعات نقش انتقال اطلاعات برجسته تر است و به نوعی لوازم سخت افزاری و مخابراتی مانند کامپیوترهای میان بر، شبکه های کامپیوتری و ماکرویوها ، خطوط خاص مخابراتی ایکس ۲۵ نقش بارزتر دارد یعنی ارتباطات نیز در مباحث نقشی معادل اطلاعات دارد البته متخصصین در این امر تفاوتهایی را قایلند ولی در مجموع ما همیشه فن آوری اطلاعات و فن آوری اطلاعات و ارتباطات را یکی فرض کرده ایم.
● تاریخچه فن آوری اطلاعات:
پس از دردسترس قرارگرفتن کامپیوتر درسال ۱۹۵۰ میلادی، اولین کاربرد علمی که کامپیوتر درآن استفاده شد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا درسال ۱۹۵۱ بود. درسال ۱۹۶۰ با حضور کامپیوتر بزرگ (Main frame) ایده توسعه پایگاه های اطلاعاتی متمرکز اطلاعات ومفهوم انفورماتیک(داده پردازی) شکل گرفت وکاربردآن درحوزه مدیریت اطلاعات طرفداران بیشتری پیدا کرد.
این ایده درسالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ بصورت استفاده از سیستم های هوشمند وکمک به تصمیم گیری شکل قوی تری به خود گرفت وایده اصلی اتوماسیون اداری وسیستم های بدون کاغذ را تقویت نمود. درکشورهای دیگر مثل ژاپن ، آلمان، انگلستان وغیره نیز کاربردهای کامپیوتر درزمینه خدمات بانکداری، هتلداری، مدیریت پروژه هاو… رشد نمود.
ضعف این سرویس ها وکاربردها درنبود سیستم های قوی ارتباطی بیشتر مشخص شد زیرا باوجود تلفن وتلگراف امکان انتقال اطلاعات با حجم بالا امکان پذیر نبود وقدرت سیستم های محاسباتی وکاربردهای انفورماتیک آن تنها درحوزه های محدود قابل استفاده بود.
بارشد روزافزون شبکه های کامپیوتری وقدرت ارسال اطلاعات علاوه برصدا، ازطریق شبکه های مخابراتی دردهه ۱۹۸۰ گستره کاربردهای انفورماتیک ازطریق شبکه رو به فزونی گذاشت . سپس با پیوند تاریخی قدرت محاسباتی کامپیوترها وامکان ارسال اطلاعات ، فن آوری اطلاعات (IT) متولد شد.
بطورکلی به مجموعه تکنیکهاو ابزارها وعلومی اطلاق میشود که درانجام فعالیتهای جمع آوری، ذخیره، بازیابی، پردازش و… توزیع انواع اطلاعات (تصویر، داده، صدا و…) درهرسطحی ازکیفیت وکمیت مشارکت دارند.
● مدیریت فناوریهای ارتباطات و اطلاعات(ITs ) در سازمان:
نگاه نوین به مسائل مدیریتی ایجاب می کند که مدیران به سادگی از کنار نقش تاثیر گدار فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی عبور نکنند. ورود گسترده رایانه و ابزارهای جانبی آن به درون ساختار اجرایی و اداری سازمان ها و گسترش اقبال عمومی مدیران به انجام اطلاع رسانی در حیطه شبکه جهانی اینترنت حتی به صورت ظاهری امری است که باید با توجه و درایت خاصی به آن نگاه کرد. و راهکارهای مناسب را در بستر های موجود مشخص و به کاربست تا ابزارهای موثر در پیشرفت شاخص هایICT در سازمان به بهترین نحو ممکن، چه از نظر کمی و چه از جنبه کیفی مورد استفاده قرار گیرد.
ضمن اینکه از تحمیل هزینه های اقتصادی نامعقول بر دوش سازمان جلوگیری کند. گسترش و پیچیدگی علوم رایانه و فرآیندهای تولید تا توزیع اطلاعات با توجه به تنوع تخصصهای علمی و فنی به حدی است که هرکس نمی تواند به تنهایی در تمام ابزارهای اطلاعاتی و ارتباطی صاحب دانش های لازم باشد.
با این وجود مدیر یک سازمان باید در حد لازم از اطلاعات تخصصی و پایه برخوردار باشد. اما امروزه در سازمان های بزرگ رسالت استقرار، توسعه و نظارت بر این فناوری ها بر عهده واحدهایICT می باشد. که بر حسب تنوع و حجم کار از متخصصین مختلفی تشکیل می شود ولی به هر حال مدیریت ICT در سازمان امری است که باید با نظارت مستقیم مدیر سازمان همرا باشد. تا هماهنگ و همسو با سایر برنامه ها و کارکردهای سازمان گام بردارد.
از جمله مهمترین گام ها و برنامه ها در مدیریت و هدایت راهبردیICT در سازمان توجه به کاربران و افرادی است که باید از این فناوری استفاده کنند. برگزاری دوره های آموزشی مبتنی بر نباز سنجی گروههای کاری، ترغیب و تشویق کارمندان و کارشناسان به استفاده ازIT در ابعاد کاری و حتی خصوصی و همچنین طراحی مدل های کوچچک و آزمایشی برای گسترش آگاهی و تجربه افراد می باشد.


_________________
آگه 50000 نفر هم به یک چیز اشتباه اعتقاد داشته باشن , اون چیز هنوز هم اشتباه است !

محمـــــــــــــــــــــدرضا . اگر گه گاهی سراغتون افتاد , خوشحال میشم : http://360.yahoo.com/molla652003

سوابق کاریه من :

معاد
روزی یک حدیث
ACM_sharif
طراحی الگوریتم
در اعماق بی کران
Art Of Programming
عکس های بچه ها
نماز
معرفی سایت های مفید
شعر های دوران مهدکودک
موفقیت
موسیقی

                      

اگر خواستين عضو بشين!